Avval qarorni yozing
Tadqiqot qiziqarli faktlar uchun emas, qaror uchun kerak. Shuning uchun birinchi navbatda savolni qaror shaklida yozing: «Yangi filialni Samarqandda ochamizmi yoki Toshkentdagi nuqtani kuchaytiramizmi?», «Mijozlar nega raqobatchiga ketmoqda?», «Yangi mahsulotga qanday narx qo‘yamiz?», «Savdoni Instagram, Telegram yoki Uzum orqali yo‘lga qo‘yamizmi?».
Keyin shu qaror uchun qaysi ma’lumot yetishmasligini aniqlang. Aynan shular tadqiqot savollari bo‘ladi. Beshta-yettita aniq savol yigirmata noaniq savoldan foydaliroq.
Marketing tadqiqotiga buyurtma: texnik topshiriqda nima bo‘lishi kerak
Texnik topshiriq pudratchiga ishning hajmini baholash va usul taklif qilish imkonini beradi. U qanchalik aniq bo‘lsa, kelishuvga shuncha kam vaqt ketadi.
- Kompaniya, mahsulot va vaziyat haqida qisqacha
- Qabul qilinadigan qaror va uning muddati
- Tadqiqot savollari ro‘yxati
- Maqsadli guruh: kim, qayerda yashaydi, qanday mezon bo‘yicha tanlanadi
- Geografiya: Toshkent, viloyatlar yoki butun mamlakat
- So‘rov tili: o‘zbek, rus yoki ikkalasi
- Mavjud ma’lumotlar: savdo, mijozlar bazasi, oldingi so‘rovlar, gipotezalaringiz
Qaysi usul qachon kerak
Sifatiy usullar — chuqur intervyu, fokus-guruh, kuzatuv — «nima uchun» va «qanday» degan savollarga javob beradi va gipoteza topishga yordam beradi. Respondentlar kam bo‘lgani uchun ulardan chiqqan foizlarni butun auditoriyaga ko‘chirib bo‘lmaydi. Miqdoriy usullar, ya’ni katta tanlovli anketa so‘rovlari, «qancha» va «qaysi ulushda» degan savollarga javob beradi hamda gipotezani tekshiradi.
Ish stoli tadqiqotida tayyor manbalar tahlil qilinadi: statistika, sohaviy hisobotlar, raqobatchilarning sahifalari va OLX e’lonlari. «Sirli xaridor» esa xizmat sifatini sizning va raqobatchining nuqtalarida tekshiradi.
Ko‘pincha ikki bosqichli yondashuv yaxshi ishlaydi: avval intervyular orqali sabablarni tushunib olinadi, keyin so‘rov bilan ularning ko‘lami baholanadi. Kichik biznesga ko‘pincha hozirgi va avvalgi mijozlar bilan bir necha intervyu yetarli.
Tanlov, hudud va til
Pudratchidan nega aynan shu usulni taklif qilayotganini so‘rang. Respondentlar qanday topiladi, ularning maqsadli guruhga mosligi qanday tekshiriladi? Onlayn so‘rov katta yoshdagi auditoriya va qishloq hududlarini yaxshi qamrab olmasligi mumkin, bunda yuzma-yuz yoki telefon orqali so‘rov kerak bo‘ladi.
Tilni ham oldindan kelishib oling. Toshkentdagi auditoriya bilan rus tilida, viloyatlarda o‘zbek tilida gaplashish tabiiyroq bo‘lishi mumkin, anketa esa ikkala tilda bir xil ma’no berishi shart.
Pudratchini tanlash va anketani tekshirish
Boshlashdan oldin anketa yoki intervyu rejasini, tanlov tavsifini va ma’lumot yig‘ish usulini so‘rang. Savollar yo‘naltiruvchi bo‘lmasin: «Bizning sifatli xizmatimiz sizga yoqdimi?» degan savol javobni oldindan belgilab qo‘yadi. Noto‘g‘ri tanlovdagi tadqiqot noto‘g‘ri xulosa beradi.
Narx usulga, tanlov hajmi va murakkabligiga, hududlarga, tillarga, maqsadli guruhni topish qiyinligiga va tahlil chuqurligiga bog‘liq. Takliflarni yakuniy summa bilan emas, ish tarkibi bilan solishtiring.
- Sizning sohangiz yoki o‘xshash vazifalardagi tajriba
- Oldingi hisobotlar namunasi (maxfiy ma’lumotlarsiz)
- Dala ishini o‘zi bajaradimi yoki subpudratchiga beradimi
- Anketani siz bilan kelishadimi
- Xom ma’lumotlarni topshiradimi
Hisobotni qabul qilish va natijadan foydalanish
Yaxshi hisobotda usul tavsifi, respondentlar tarkibi, asosiy natijalar, cheklovlar va har bir biznes savoliga aniq javob bor. Faqat diagramma emas, xulosa va tavsiyalar ham kerak. Taqdimotni butun jamoa bilan o‘tkazing va savol bering.
Shundan so‘ng nimani o‘zgartirishni hal qiling, mas’ullar va muddatlarni belgilang. Natijani o‘qib, hech narsani o‘zgartirmasangiz, byudjet behuda ketadi.
Tez-tez uchraydigan xatolar va muhokama
Quyidagi xatolarning ko‘pini buyurtma berishdan oldin bartaraf etish mumkin.
Vazifani qo‘yish, usulni tanlash yoki xulosalarni marketing strategiyasiga aylantirishda yordam kerak bo‘lsa, markdev jamoasi O‘zbekistonda biznes uchun marketing strategiyasi va konsalting bilan shug‘ullanadi. Vaziyatingizni yozib yuboring: tadqiqot kerakmi va qaysi turi mosligini birga aniqlaymiz.
- «Bozor haqida hamma narsani bilmoqchimiz» kabi noaniq vazifa
- Tadqiqotni oldindan qabul qilingan qarorni tasdiqlash uchun buyurtma qilish
- Anketani o‘zingiz yozib, pudratchidan faqat tarqatishni so‘rash
- Fokus-guruhdan aniq raqam kutish
- Hisobotdan keyin hech qanday harakat qilmaslik
Ko‘p beriladigan savollar
Marketing tadqiqotiga buyurtma berishdan oldin nimani tayyorlash kerak?
Qabul qilinadigan qaror, tadqiqot savollari, maqsadli guruh, hudud, til va mavjud ma’lumotlar. Shu asosda pudratchi usul va hajmni taklif qila oladi.
Intervyu va so‘rovning farqi nima?
Intervyu sabablarni tushuntiradi, lekin natijani butun auditoriyaga ko‘chirib bo‘lmaydi. So‘rov ulushni va ko‘lamni ko‘rsatadi, ammo to‘g‘ri tanlov talab qiladi. Ko‘pincha ikkalasi ketma-ket qo‘llanadi.
Yaxshi hisobotda nima bo‘lishi kerak?
Usul tavsifi, respondentlar tarkibi, asosiy natijalar, cheklovlar, har bir savolga javob va biznes qaroriga bog‘liq tavsiyalar.
Narx nimaga bog‘liq?
Usul, tanlov hajmi, hudud, til, maqsadli guruhni topish qiyinligi va tahlil chuqurligiga. Takliflarni ish tarkibi bo‘yicha solishtiring.
Vazifangizni bepul tahlil qilamiz
Kontaktingizni qoldiring — 15 daqiqalik qo‘ng‘iroqda arizalar qayerda yo‘qolayotganini va birinchi navbatda nima qilish kerakligini ko‘rsatamiz.