Merchandayzing nega marketingga kiradi
Reklama, ijara, peshtaxta uchun pul sarflaysiz. Xaridor eshikdan kirdi, endi hammasini do‘kon zali hal qiladi. Kerakli tovarni topolmasa, yuqori javondan ola olmasa yoki kassada yorliqdagidan boshqa narxni ko‘rsa, mijozni jalb qilishga ketgan mablag‘ behuda ketadi. Merchandayzing — savdo voronkasining oxirgi metri: u kirgan odamni qo‘shimcha reklama xarajatisiz xaridorga aylantiradi.
Qoidalar yana bir sababga ko‘ra kerak: do‘konda bir necha xodim ishlaydi, smenalar almashadi, yetkazib beruvchilar o‘z vakillarini yuboradi. Yagona standart bo‘lmasa, tovar joylashuvi kim ishlayotganiga bog‘liq bo‘lib qoladi.
Xaridor ko‘radigan qoidalar
Xaridor bu qoidalarni aytib bermaydi, lekin ular yo‘qligini darrov his qiladi.
- Mavjudlik. Xaridor izlagan tovar javonda turishi kerak. Omborda bor-u, zalda yo‘q tovar sotilmaydi. Bo‘sh joy paydo bo‘lishi bilan to‘ldiring; tovar tugagan bo‘lsa, o‘rnini boshqasi bilan yopmang, buyurtma bering.
- Ko‘rinish. Tovar etiketkasi bilan xaridorga qarab turadi. Orqa yoki yon tomoni, ag‘darilgan qadoq noqulay. Ustma-ust qo‘yilgan tovar pastdagisini yopib qo‘ymasin.
- Oltin javon. Ko‘z va qo‘l balandligidagi javon eng yaxshi joy. Unga tez sotiladigan, foydasi yaxshi va yangi tovarlarni qo‘ying. Og‘ir va yirik tovar pastda bo‘lgani qulay.
- Yuzlar soni. Yuz — xaridorga qaragan qadoqning old tomoni. Ko‘p sotiladigan tovarga ko‘proq yuz bering. Kam sotiladigan tovarga keng joy ajratish javonni behuda band qiladi.
- Narx yorlig‘i. Har bir tovar ostida yorliq turadi, o‘qish oson va narx kassadagi bilan bir xil. Eski aksiya yorliqlarini olib tashlang. Kassada boshqa narx chiqsa, xaridor buni aldash deb biladi, xato tasodifiy bo‘lsa ham.
Zalda tartib qoidalari
Bu qoidalar alohida emas, butun do‘kon taassuroti sifatida seziladi.
- Bloklash. Bir xil tovarlar guruh bo‘lib turadi: brend, tur yoki narx bo‘yicha. Qaysi tamoyil asosiy ekanini bir marta hal qiling. Masalan, sharbatlar avval ta’mi, keyin brendi bo‘yicha, lekin aralash emas.
- FIFO. Birinchi kelgan — birinchi ketadi. Yangi partiya orqaga, eskisi oldinga. Muddati yaqin tovarlar alohida nazoratda. Bu oziq-ovqat, kosmetika va dori vositalarida ayniqsa muhim.
- Tozalik. Changli javon, yopishqoq tokcha, yirtilgan qadoq tovar sifati bilan bog‘lanadi. Tozalash jadvalga kiradi, «qachondir» qiladigan ish emas.
- Navigatsiya. Katta do‘konda bo‘lim nomlari uzoqdan ko‘rinishi kerak, shunda xaridor xodimdan so‘rashga majbur bo‘lmaydi. Rus va o‘zbek tilidagi yozuvlar ikkala auditoriyaga qulay.
Haftalik tekshiruv ro‘yxati
Smena boshida qisqa aylanib chiqing, haftada bir marta esa ro‘yxat bo‘yicha batafsil baho bering:
- Javonlarda bo‘sh joylar yo‘q
- Barcha tovarlar old tomoni bilan turibdi
- Bloklash standartga mos
- Narx yorliqlari to‘g‘ri va o‘z joyida
- Muddati o‘tgan yoki shikastlangan tovar yo‘q
- Javonlar va pol toza
- Aksiya materiallari dolzarb
Qoidalarni do‘konda qanday joriy qilish
Qoida eslatmasiz bajarilgandagina ishlaydi. Tartib quyidagicha:
- Bir sahifalik standart yozing: qoidalar va to‘g‘ri javon surati.
- Xodimlarga har qoida nima uchun kerakligini tushuntiring.
- Har bir bo‘lim uchun mas’ul xodimni belgilang. «Hamma qaraydi» degani hech kim qaramaydi degani.
- Kun boshida va oxirida qisqa aylanish qiling, topilgan kamchilikni o‘sha kuni tuzating.
- Mavsumda bir marta standartlarni haqiqiy savdo natijasiga qarab qayta ko‘ring.
Tez-tez uchraydigan xatolar
Qoidalar odatda ishga tushirilganda emas, bir oydan keyin buziladi.
- Qoidalar faqat ochilish kuni bajarilib, keyin unutiladi
- Tekshiruv bor, lekin natijasi bo‘yicha hech narsa o‘zgarmaydi
- Yetkazib beruvchi talablari do‘kon qoidalariga zid, buni hech kim hal qilmaydi
Qayerdan boshlash kerak
Bitta zonani tanlang, masalan kassa yonidagi yoki eng gavjum javonni. Uni shu ro‘yxat bo‘yicha tartibga keltiring va o‘sha tovarlarning savdosini avval va keyin solishtiring. Shunda sizning do‘koningizda qaysi qoida natija berayotgani ko‘rinadi.
Merchandayzingni umumiy strategiyaga — assortiment, narx, aksiya, reklama va tahlilga — bog‘lash kerak bo‘lsa, markdev jamoasi vazifani tahlil qilib, reja tuzishga yordam beradi. Do‘koningiz haqida yozing, birga muhokama qilamiz.
Ko‘p beriladigan savollar
Merchandayzingning eng muhim qoidasi qaysi?
Tovarning javonda mavjudligi. Qolgan qoidalar faqat joylashtirish uchun tovar bo‘lganda ishlaydi: bo‘sh javon chiroyli joylashuvdan qat’i nazar yo‘qotilgan savdodir.
Oltin javon nima?
Xaridorning ko‘z va qo‘l balandligidagi javon. Unga tez sotiladigan, foydasi yaxshi va yangi tovarlar qo‘yiladi, og‘ir va yirik tovarlar pastga joylashtiriladi.
Qoidalar bajarilishini qanchalik tez-tez tekshirish kerak?
Dastlabki haftalarda har kuni, keyin jadval bo‘yicha: smena boshida qisqa aylanish va haftada bir marta ro‘yxat asosida batafsil tekshiruv.
Bu qoidalar kichik do‘konga ham mosmi?
Ha. Ular uskunaga xarajat talab qilmaydi, faqat kelishuv, mas’ul xodim va muntazam tekshiruv kerak. Shuning uchun bitta nuqtali do‘kon uchun ayniqsa foydali.
Vazifangizni bepul tahlil qilamiz
Kontaktingizni qoldiring — 15 daqiqalik qo‘ng‘iroqda arizalar qayerda yo‘qolayotganini va birinchi navbatda nima qilish kerakligini ko‘rsatamiz.